Erfenis aanvaarden of verwerpen: voorkom valkuilen en maak geen kostbare fouten!

Ben je erfgenaam in de nalatenschap van iemand die is overleden? In juridisch opzicht loop je dan eigenlijk door in ‘de schoenen van de overledene’. Je staat voor een belangrijke keuze.

Veel mensen denken dat ze automatisch recht hebben op de bezittingen, maar vergeet niet dat je ook de schulden erft. Als je de verkeerde keuze maakt, kun je in het ergste geval met je privévermogen aansprakelijk worden gesteld om de overgebleven schulden te voldoen als de bezittingen niet voldoende zijn. Een gemaakte keuze kun je achteraf niet wijzigen.

Als erfgenaam heb je een keuze hoe je dat doet. In dit artikel lees je wat de drie opties zijn:

•            Zuiver aanvaarden;

•            Beneficiair aanvaarden;

•            Niet aanvaarden, en dat noemen we een nalatenschap verwerpen.

Zuiver aanvaarden: Ja tegen alles

Bij het zuiver aanvaarden erf je alle bezittingen, maar ook alle schulden. Je volgt de overledene op in al zijn rechten en plichten. Ik zeg vaak dat je vanuit juridisch oogpunt doorloopt in de schoenen van de erflater. Hieronder neem ik je mee in een drietal aspecten die altijd op tafel komen in een gesprek.

Het risico van zuivere aanvaarding

Zijn de schulden hoger dan de bezittingen? Dan moet je het tekort uit eigen zak bijbetalen. Zelf als je niet op de hoogte bent van het bestaan van de schulden.

Voorbeeld uit de praktijk: 
Jacques is alleenstaand en laat twee zussen na. Hij was een goede zakenman, maar er was de laatste jaren weinig contact. De zussen Maria en Kristel dachten dat het wel goed zat, totdat ze achter het verborgen leed achter de voordeur kwamen. Hun broers zat behoorlijk in de schulden door een vrouw die hem in de liefde heeft opgelicht.

Let op (valkuilen)

Je kunt een erfenis ook per ongeluk zuiver aanvaarden. Als je spullen van de overledene mee naar huis neemt of rekeningen gaat betalen voordat je een keuze hebt gemaakt, ziet de wet dit als "een gedraging als erfgenaam". Je hebt dan feitelijk de nalatenschap zuiver aanvaard.

Wanneer kun je zuiver aanvaarden?

Alleen als je meer dan 100% zeker weet dat het vermogen van de overledene positief is en er geen verborgen schulden zijn. Ook schulden die je nog niet kent, kunnen uiteindelijk op je bordje komen.

Als mij om advies wordt gevraagd hoe een erfenis te aanvaarden, dan is mijn antwoord nagenoeg altijd: beneficiair aanvaarden.

Kortom: de gevaren liggen op de loer! Ondanks alle goede bedoelingen kun je als erfgenaam zomaar de zuivere aanvaarding inrollen. Onderzoek daarom eerst hoe groot de nalatenschap is en handel zorgvuldig. Beter: aanvaard beneficiair!

Beneficiair aanvaarden: de veilige weg

Dit wordt ook wel aanvaarding onder voorrecht van een boedelbeschrijving genoemd. Je aanvaardt de erfenis alleen als deze onder aan de streep positief is. Het is een misvatting om te denken dat je alleen de bezittingen erft.

• De bescherming: als de schulden hoger blijken dan de bezittingen van de erflater, ben je niet met je eigen vermogen aansprakelijk. Je krijgt dan niets, maar je hoeft ook niets te betalen. In dat geval hebben de schuldeisers pech.
  
  
• De procedure: beneficiair aanvaarden doe je door het afleggen van een verklaring bij de rechtbank. De griffierechten bedragen €165,- (2026). Dit klinkt formeel, maar je vult het betreffende formulier in, en stuurt het dan naar de rechtbank. Daarnaast moet de nalatenschap dan wel volgens meer strikte regels worden 'vereffend'.
  
  
• Wanneer doen? Bij de minste twijfel over schulden, of wanneer er sprake is van een eigen woning met een mogelijke restschuld. Of als je erfgenaam bent die wat verder weg staat van de overledene. Denk aan broers, zussen, ooms en tantes.

Tip van de executeur: zijn er meerdere erfgenamen die de nalatenschap beneficiair aanvaarden? Verzamel dan alle verklaringen en lever ze gezamenlijk in bij de griffie van de rechtbank in de in het arrondissement van de laatste woonplaats van de overledene. Je betaalt samen dan maar één keer de griffierechten.

Verwerpen: helemaal niets te maken met de erfenis

Als je de erfenis verwerpt, word je geacht nooit erfgenaam te zijn geweest.

• Het gevolg: Je krijgt niets uit de boedel, geen geld, maar bent ook niet betrokken bij de afwikkeling van de nalatenschap. Jouw erfdeel gaat naar je eigen kinderen (plaatsvervulling), tenzij zij ook verwerpen. Erft er niemand in je familielijn, dan verkrijgen de andere erfgenamen.
  
  
• Wanneer doen? Bij een zwaar negatieve nalatenschap of als je om persoonlijke redenen geen enkel contact wilt en niet geïnteresseerd ben in de erfrechtelijke verkrijging.

 Een verklaring van verwerping kan niet worden teruggedraaid? Deze keuze is eenmalig en dus definitief!

Samengevat de drie keuzes om een nalatenschap al dan niet te aanvaarden:

Gebruik de termijn van beraad belangrijk is

Als erfgenaam heb je recht op drie maanden bedenktijd: de termijn van beraad. In deze periode mogen schuldeisers hun vordering niet opeisen bij de erfgenamen. Je moet ze uiteraard wel informeren. Gebruik deze tijd om een eerste inventarisatie te maken van het vermogen. Deze inventarisatie noemen we overigens de boedelbeschrijving. Op basis daarvan kun je een weloverwogen keuze maken.

 Tip van de executeur:
Ga niet direct aan de slag met het leegruimen van de woning. En moet het wel, zoals bij een verzorgingshuis of een huurwoning, sla de spullen dan op en maak vooraf foto’s en/of een video van de inboedel. Het meenemen en verkopen van spullen kan gezien worden als daad van zuivere aanvaarding! Het opslaan van goederen om daarna te bepalen wat er mee te doen, is een daad van goed beheer.

Klaar om jouw hulp bij het afwikkelen van een nalatenschap te regelen?

Wil jij niet langer alleen of samen met je naasten worstelen met een nalatenschap? Laten we samen kijken hoe ik je kan helpen en neem contact op.